Η δήλωση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τα Σκόπια επαναφέρει ένα ευαίσθητο ζήτημα της Συμφωνίας των Πρεσπών – Η διάκριση μεταξύ τ...
Η δήλωση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τα Σκόπια επαναφέρει ένα ευαίσθητο ζήτημα της Συμφωνίας των Πρεσπών – Η διάκριση μεταξύ ταυτότητας, ιθαγένειας, γλώσσας και ιστορικής κληρονομιάς
Η δήλωση της Ursula von der Leyen στα Σκόπια δεν χρειάζεται υπερβολές για να αποκτήσει πολιτικό βάρος.
Στις 2 Οκτωβρίου, κατά την επίσκεψή της στη Βόρεια Μακεδονία, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να υποδεχθεί τη χώρα «με την ταυτότητα και τη γλώσσα της» και πρόσθεσε ότι «ο μακεδονικός πολιτισμός και η μακεδονική γλώσσα» μπορούν να κάνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση πλουσιότερη. Η δήλωση καταγράφηκε επισήμως από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δεν πρόκειται, συνεπώς, για ζήτημα δημοσιογραφικής απόδοσης μιας δήλωσης. Οι συγκεκριμένοι όροι χρησιμοποιήθηκαν πράγματι από την Πρόεδρο της Επιτροπής.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού:Τι εννοεί η κυρία Φον ντερ Λέρα; «Καλωσορίζουμε τη Βόρεια Μακεδονία με την ταυτότητα και τη γλώσσα της. Πιστεύουμε ότι ο μακεδονικός πολιτισμός και η μακεδονική γλώσσα μπορούν μόνο να κάνουν την Ένωσή μας πλουσιότερη.» https://t.co/vEG7ECucT7 https://t.co/1hhxyzmkbQ
— Μολών Λαβέ (@wwwmolwnlavecom) October 4, 2026
Πώς πρέπει να διαβάζεται η αναφορά σε «Macedonian identity» υπό το πρίσμα της Συμφωνίας των Πρεσπών;
Η απάντηση απαιτεί επιστροφή στο ίδιο το κείμενο της Συμφωνίας.
Το Άρθρο 7 είναι το κρίσιμο σημείο
Το Άρθρο 7 της Συμφωνίας των Πρεσπών αναγνωρίζει ρητά ότι οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται τους όρους «Macedonia» και «Macedonian» μέσα από διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο και διαφορετική πολιτιστική κληρονομιά.
Για την Ελλάδα, οι συγκεκριμένοι όροι αναφέρονται, μεταξύ άλλων, στη βόρεια περιοχή της χώρας και στην ελληνική ιστορία, τον πολιτισμό και την κληρονομιά της.
Για τη Βόρεια Μακεδονία, αναφέρονται στο έδαφος, τη γλώσσα, τον πληθυσμό και τα χαρακτηριστικά της, με τη δική τους ιστορία, πολιτισμό και κληρονομιά, τα οποία η Συμφωνία χαρακτηρίζει διαφορετικά από εκείνα που περιγράφονται στην παράγραφο 2.
Η διάκριση αυτή δεν είναι πολιτικό σχόλιο της Αθήνας. Είναι μέρος του συμφωνημένου κειμένου.
Το ίδιο ισχύει και για τη γλώσσα.
Η Συμφωνία αναφέρει ως επίσημη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας τη «Macedonian language», αλλά ταυτόχρονα διευκρινίζει ότι ανήκει στην ομάδα των Νότιων Σλαβικών γλωσσών και ότι η γλώσσα και τα λοιπά χαρακτηριστικά της χώρας δεν συνδέονται με την αρχαία ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, την ιστορία και τον πολιτισμό της ελληνικής Μακεδονίας.
Αυτό είναι το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να αξιολογείται κάθε πολιτική αναφορά στους συγκεκριμένους όρους.
Το ζήτημα της «ταυτότητας»
Εδώ απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια.
Η Συμφωνία των Πρεσπών δεν ρυθμίζει ζητήματα εθνότητας. Η ελληνική επίσημη ερμηνεία της Συμφωνίας έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι ο όρος «nationality» στο συγκεκριμένο πλαίσιο αφορά την ιθαγένεια, δηλαδή τον νομικό δεσμό του πολίτη με το κράτος, και όχι την εθνότητα. Το ίδιο υλικό αναφέρει ρητά ότι η Συμφωνία δεν αναγνωρίζει «μακεδονικό έθνος» ή «μακεδονικό λαό».
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας στερούνται δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού.
Το αντίθετο.
Η Συμφωνία δεν επιχειρεί να καθορίσει την προσωπική εθνική ταυτότητα των πολιτών.
Επομένως, θα ήταν υπερβολικό να υποστηριχθεί ότι η φράση «Macedonian identity» αποτελεί από μόνη της παραβίαση της Συμφωνίας.
Δεν προκύπτει κάτι τέτοιο από το κείμενο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Όταν η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χρησιμοποιεί τον όρο «Macedonian identity», ποιο ακριβώς περιεχόμενο του αποδίδει και πώς συνδέεται αυτή η πολιτική διατύπωση με τις ρητές διακρίσεις του Άρθρου 7;
Αυτό είναι ένα θεμιτό ερώτημα για την ελληνική κυβέρνηση και την ελληνική διπλωματία.
Η «Macedonian culture» δεν απαγορεύεται
Υπάρχει και εδώ μια απαραίτητη διευκρίνιση.
Η Συμφωνία δεν απαγορεύει στη Βόρεια Μακεδονία να αναφέρεται στον σύγχρονο πολιτισμό της ως «Macedonian culture».
Το Άρθρο 7 αναγνωρίζει ρητά ότι, όταν γίνεται αναφορά στη δεύτερη πλευρά, οι όροι αφορούν μεταξύ άλλων τη δική της ιστορία, τον δικό της πολιτισμό και τη δική της κληρονομιά.
Επομένως, η ελληνική ένσταση δεν μπορεί σοβαρά να είναι ότι κάθε χρήση του όρου «Macedonian culture» συνιστά παραβίαση της Συμφωνίας.
Το ζήτημα είναι η διατύπωση και το πλαίσιο.
Η von der Leyen μίλησε ταυτόχρονα για «identity», «culture» και «language». Αυτό δημιουργεί εύλογο ενδιαφέρον για το εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρησιμοποιεί τους όρους με το ίδιο διακριτό περιεχόμενο που προβλέπει η Συμφωνία ή εάν τους χρησιμοποιεί ως μια ενιαία πολιτική έννοια.
Η διαφορά έχει σημασία.
Η Αθήνα δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει την ταυτότητα κανενός
Μια σοβαρή ελληνική τοποθέτηση δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει την αυτοαντίληψη των πολιτών της Βόρειας Μακεδονίας.
Ούτε χρειάζεται να επιχειρήσει να υπαγορεύσει στους γείτονες πώς θα αυτοπροσδιορίζονται.
Αυτό που μπορεί να ζητήσει είναι πολύ πιο συγκεκριμένο:
Να εφαρμόζεται με συνέπεια η ορολογία και το πλαίσιο της Συμφωνίας των Πρεσπών από όλους — συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται παράλληλα στη διαδικασία αξιολόγησης της ευρωπαϊκής πορείας της Βόρειας Μακεδονίας.
Η ίδια η von der Leyen, στην επίσκεψή της, συνέδεσε την πρόοδο της χώρας με την εκπλήρωση συγκεκριμένων δεσμεύσεων στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας.
Άρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν λειτουργεί απλώς ως πολιτικός παρατηρητής.
Είναι θεσμικός παράγοντας της ενταξιακής διαδικασίας.
Και ακριβώς γι’ αυτό η γλώσσα της έχει βαρύτητα.
Η ουσία δεν βρίσκεται σε μία λέξη
Η συζήτηση δεν πρέπει να μετατραπεί σε φιλολογική αντιπαράθεση για το εάν επιτρέπεται ή απαγορεύεται η λέξη «Macedonian».
Δεν απαγορεύεται.
Η ίδια η Συμφωνία την χρησιμοποιεί.
Η ουσία είναι εάν η χρήση της γίνεται με τρόπο που διατηρεί τις διακρίσεις τις οποίες συμφώνησαν Ελλάδα και Βόρεια Μακεδονία.
Το Άρθρο 7 δεν επιχειρεί να εξαλείψει τη χρήση του όρου.
Επιχειρεί να εξηγήσει τι σημαίνει ο όρος για κάθε πλευρά και ποιο ιστορικό και πολιτιστικό περιεχόμενο δεν πρέπει να συγχέεται μεταξύ τους.
Αυτή είναι η λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά.
Τι θα ήταν μια πραγματικά καθαρή ευρωπαϊκή διατύπωση;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε, χωρίς καμία πολιτική δυσκολία, να χρησιμοποιεί διατυπώσεις όπως:
«the culture of North Macedonia»
ή
«the people and citizens of North Macedonia».
Οι διατυπώσεις αυτές δεν αμφισβητούν τίποτα από την ταυτότητα ή τον πολιτισμό της γειτονικής χώρας.
Ταυτόχρονα, αποφεύγουν να δημιουργούν περιττές ερμηνείες γύρω από έναν όρο που έχει διαφορετικό ιστορικό περιεχόμενο για τις δύο χώρες..
Πρόκειται για απαίτηση θεσμικής ακρίβειας.
Η Ελλάδα έχει λόγο να ζητήσει διευκρινίσεις — όχι να δημιουργήσει νέα κρίση
Η Αθήνα δεν χρειάζεται να μετατρέψει τη δήλωση της von der Leyen σε νέα ελληνοσκοπιανή κρίση.
Χρειάζεται όμως να την καταγράψει.
Να υπενθυμίσει το Άρθρο 7.
Και, εφόσον θεωρεί ότι η χρήση του όρου «identity» δημιουργεί ζήτημα, να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσαφηνίσει ότι η πολιτική της ορολογία δεν μεταβάλλει ούτε διευρύνει το περιεχόμενο της Συμφωνίας των Πρεσπών.
Αυτό θα ήταν μια σοβαρή διπλωματική αντίδραση.
Χωρίς καταγγελίες.
Χωρίς εθνικιστικές κορώνες.
Χωρίς αμφισβήτηση της σύγχρονης ταυτότητας των πολιτών της Βόρειας Μακεδονίας.
Αλλά και χωρίς να αγνοείται η ελληνική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά.
Η Συμφωνία των Πρεσπών δημιουργήθηκε ακριβώς επειδή οι δύο πλευρές δεν συμφωνούσαν για το ιστορικό περιεχόμενο του όρου «Μακεδονία».
Το Άρθρο 7 δεν εξαφάνισε αυτή τη διαφορά.
Την κατέγραψε και προσπάθησε να τη διαχειριστεί μέσω συγκεκριμένων διακρίσεων.
Γι’ αυτό και η σημερινή συζήτηση δεν πρέπει να αφορά το εάν η Ελλάδα «επιτρέπει» στη Βόρεια Μακεδονία να έχει ταυτότητα ή πολιτισμό.
Φυσικά και τους έχει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ πιο συγκεκριμένο:
Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά για «Macedonian identity», χρησιμοποιεί τον όρο μέσα στα όρια και στις διακρίσεις που προβλέπει η Συμφωνία των Πρεσπών;
Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει απάντηση.
Και η απάντηση δεν χρειάζεται πολιτικές κραυγές.
Αρκεί να ανοίξει κανείς το κείμενο της Συμφωνίας και να διαβάσει το Άρθρο 7.
COMMENTS